Podręczniki szkolne. Co powinniśmy o nich wiedzieć?

Podręcznik jest to tekst dydaktyczny, wpisany na listę Ministerstwa Edukacji Narodowej, jest to opracowanie przeznaczone dla określonego adresata, czyli ucznia, ma strukturę odzwierciedlającą wybraną, określoną teorię kształcenia, a jego treść jest uporządkowana np. według zasad nauczania i uczenia się, dominującej metody kształcenia w danym przedmiocie.

Jakie są główne funkcje podręczników szkolnych?

Funkcje podręcznika to:

  • informacyjna (dostarcza wyczerpującej wiedzy o wszystkich zagadnieniach objętych programem nauczania w sposób dostosowany do możliwości poznawczych ucznia);
  • badawcza (zachęca do samodzielnego rozwiązywania problemów);
  • praktyczna (zawiera materiały do ćwiczeń i zadań;
  • samokształceniowa i samokontroli (ułatwia samodzielne uczenie się i przeglądanie, ułatwia odrabianie prac domowych, uczenie się z książki);
  • metodyczna (kształtuje poglądy na proces historyczny);
  • wychowawcza.

Jakie są rodzaje podręczników?

Rodzaje podręczników to uniwersalny, który zawiera uporządkowany tekst, problemy do rozwiązania, ćwiczenia i zadania oraz podręcznik systematyczny. Ten zawiera uporządkowaną wiedzę odpowiadającą rocznemu programowi nauczania przedmiotu. Na rynku istnieją także podręczniki szkolne do ćwiczeń i zajęć praktycznych, np. zbiory zadań.

Co znajdziemy w podręcznikach?

Główne znaczenie mają teksty. Znajdziemy tu tekst główny (stanowi oś każdego rozdziału podręcznika, zawiera podstawowe informacje), teksty dodatkowe, czyli elementy wykraczające poza tekst, stanowiące obudowę dydaktyczną podręcznika. W większości podręczników szkolnych znajdziemy materiały symboliczne (np. mapy, schematy, plany, wykresy, osie czasu) oraz pomoce wizualne (ilustracje). Do pomocy dydaktycznych zalicza się niekiedy elementy tekstowe tworzące wewnętrzny system informacyjny podręcznika (wstęp, tytuły rozdziałów, podrozdziałów oraz stałe elementy struktury podręcznika, indeks, dyferencjały graficzne, a także system utrwalania i kontroli wiedzy i kwalifikacji uczniów (pytania, zadania, polecenia).

Jak powinna wyglądać praca z podręcznikiem?

Dobry podręcznik to nie tylko źródło wiedzy dla uczniów, ale także środek do rozwijania szeregu umiejętności, takich jak charakteryzowanie, argumentowanie, porównywanie, ocenianie, notowanie, planowanie oraz opis. Najczęstsze formy pracy z podręcznikiem to referowanie fragmentów, podkreślanie nieznanych wyrazów i zwrotów, wyjaśnianie podkreślonych pojęć z wykorzystaniem słownika (encyklopedii).

 

Czytaj dalej →

Co rzeczywiście kryje się pod terminem “podręcznik”?

Wydaje się, że każdy wie, co to jest podręcznik. Tymczasem nie jest łatwo go zdefiniować, gdyż jego liczne rodzaje i odmiany uniemożliwiają podjęcie próby bardziej precyzyjnego opisu. Mniej lub bardziej udane definicje podręcznika można znaleźć w literaturze. Sprawa ma zatem tutaj złożone znaczenie i samo rozumienie, czym są podręczniki szkolne (https://www.taniaksiazka.pl/tanie-podreczniki-szkolne-na-rok-2020-2021-ksiegarnia-internetowa-a-562.html) nastręcza wiele problemów.

Podręcznik szkolny. Co to jest?

Podręcznik to określony, wyczerpujący zestaw informacji, ściśle związany z materiałem i celami szczegółowymi wybranego przedmiotu na danym poziomie kształcenia. Struktura danego podręcznika powinna odzwierciedlać specyficzną teorię wybranego kształcenia, a treści powinny być uporządkowane co najmniej według znanych zasad nauczania i uczenia się.

Zalety podręczników szkolnych

Wszelkie podręczniki szkolne, ze względu na swoją wewnętrzną złożoność i bogactwo środków wyrazu, które można wykorzystać nawet w jego zwykłych formach, są w istocie czymś więcej niż tylko narzędziem dydaktycznym, są wręcz rodzajem metody nauczania. Polscy uczeni świadomi tego faktu i ogromnej roli podręcznika w systematyzacji w ramach procesów kształcenia i samokształcenia, podjęli szereg programów badawczych mających na celu stworzenie podstaw teorii tego działania, dotyczących zasad projektowania nowych podręczników i studiowania podręczników już opracowanych.

Jak wybierać dobre podręczniki szkolny?

Od dawno wiadomo, że podczas wybierania podręcznika, trzeba odpowiedzieć na pytanie o to, m.in. jakie funkcje i zadania może i powinien spełniać podręcznik w danej sytuacji dydaktycznej, jak dobierać i strukturyzować treści danego podręcznika, jak dobierać formy prezentacji tych treści w stosunku do założonych wcześniej zadań podręcznika itp.

Czy papierowy podręcznik sprawdzi się we współczesnej szkole?

W epoce “przedkomputerowej”, zwrócono uwagę, że oprócz tzw. podręczników konwencjonalnych, które – poza konserwatywną, tradycyjną strukturą treści – są z zewnątrz jedynie rodzajem książki “papierowej”, istnieją również takie wersje tych podręczników, w których oprócz papierowych stron występują inne nośniki informacji, np. audiowizualne. Nawet wtedy, między innymi, nasuwa się pytanie, czy każdy podręcznik to tylko rodzaj książki, składającej się wyłącznie z papieru, drukowanej w wielu kolorach, a nawet z bogato ilustrowanymi stronami będzie dla nas sprawdzony? Bez wątpienia tak. I będzie się tak działo z wielu innych względów.

 

Czytaj dalej →

Podręczni w szkole. Co warto o tym wiedzieć?

Zawsze podręczniki szkolne – Tania Książka odgrywały i nadal odgrywają istotną rolę w procesach edukacyjnych, odkąd przed wiekami zaczęły pojawiać się zarysy konkretnych systemów edukacyjnych. Papierowe, dość skonwencjonalizowane formaty, często w doskonałej szacie edytorskiej, zbiory podręczników z zamówionymi, wyselekcjonowanymi treściami są i będą najbardziej popularnym i długofalowym środkiem dydaktycznym na niemal wszystkich kierunkach i poziomach kształcenia, w tym w procesach samokształcenia.

Na czym polega fenomen podręczników szkolnych?

Prostota konstrukcji tych konwencjonalnych, “papierowych” podręczników okazała się tak wielką zaletą, że do dziś, zwłaszcza w kształceniu systematycznym, nie mają sobie równych. Przecież do ich studiowania nie potrzeba drogich i skomplikowanych urządzeń, można je zabrać ze sobą praktycznie wszędzie i zawsze, jeśli jest wystarczająco jasno, można czytać, rysować, przeglądać, komentować na brzegach stron, jeśli trzeba, podkreślać wybrane zdania itp. a potem schować do teczki lub kieszeni.

Podręczniki papierowe a elektroniczne

Jeśli książki staną się elementami elektronicznego świata, które będzie można wyświetlać za pomocą aparatu fotograficznego i jeśli będzie można, tak jak dotychczas, robić adnotacje na marginesach – to należy podkreślić, że nowoczesne formaty książek będą spełniać swoją rolę. Każda forma książki to tylko opakowanie. Ważny jest komunikat. Wiedza jest najważniejsza, a nie sposób, w jaki jest ona przekazywana.

Jak się powinno projektować podręczniki szkolne?

Jeśli chodzi o projektowanie wszelkich pomocy dydaktycznych, w tym tego, co dziś nazywamy podręcznikami, jest nieco skomplikowane. Jednak kultura druku, kończy się na naszych oczach, a jej miejsce obejmuje – i to w szybkim tempie – kultura obrazu, przynosząc ze sobą “rzeczywistość multimedialną”, w której, owszem, jest miejsce na słowo, ale jest ono podporządkowane obrazowi. Niewątpliwie, słowo było uzupełnione obrazem, a w końcu obrazem ruchomym, ale teraz obraz, dalej przetwarzany elektronicznie, wyraźnie dominuje nad słowem. W tej wirtualnej, multimedialnej, zupełnie nowej jakościowo rzeczywistości książka w ogóle, w tym podręczniki szkolne powinny się skończyć, ale czy się kończy? Bez wątpienia, tak się nie stanie. Nawet papierowe strony podręcznika są jedynie jego zewnętrznym opakowaniem, którego forma może być modyfikowana, pod warunkiem, że sam podręcznik spełnia również pozostałe wymogi wymienione w powyższej definicji.

 

Czytaj dalej →