Podręczniki szkolne. Co powinniśmy o nich wiedzieć?

Podręcznik jest to tekst dydaktyczny, wpisany na listę Ministerstwa Edukacji Narodowej, jest to opracowanie przeznaczone dla określonego adresata, czyli ucznia, ma strukturę odzwierciedlającą wybraną, określoną teorię kształcenia, a jego treść jest uporządkowana np. według zasad nauczania i uczenia się, dominującej metody kształcenia w danym przedmiocie.

Jakie są główne funkcje podręczników szkolnych?

Funkcje podręcznika to:

  • informacyjna (dostarcza wyczerpującej wiedzy o wszystkich zagadnieniach objętych programem nauczania w sposób dostosowany do możliwości poznawczych ucznia);
  • badawcza (zachęca do samodzielnego rozwiązywania problemów);
  • praktyczna (zawiera materiały do ćwiczeń i zadań;
  • samokształceniowa i samokontroli (ułatwia samodzielne uczenie się i przeglądanie, ułatwia odrabianie prac domowych, uczenie się z książki);
  • metodyczna (kształtuje poglądy na proces historyczny);
  • wychowawcza.

Jakie są rodzaje podręczników?

Rodzaje podręczników to uniwersalny, który zawiera uporządkowany tekst, problemy do rozwiązania, ćwiczenia i zadania oraz podręcznik systematyczny. Ten zawiera uporządkowaną wiedzę odpowiadającą rocznemu programowi nauczania przedmiotu. Na rynku istnieją także podręczniki szkolne do ćwiczeń i zajęć praktycznych, np. zbiory zadań.

Co znajdziemy w podręcznikach?

Główne znaczenie mają teksty. Znajdziemy tu tekst główny (stanowi oś każdego rozdziału podręcznika, zawiera podstawowe informacje), teksty dodatkowe, czyli elementy wykraczające poza tekst, stanowiące obudowę dydaktyczną podręcznika. W większości podręczników szkolnych znajdziemy materiały symboliczne (np. mapy, schematy, plany, wykresy, osie czasu) oraz pomoce wizualne (ilustracje). Do pomocy dydaktycznych zalicza się niekiedy elementy tekstowe tworzące wewnętrzny system informacyjny podręcznika (wstęp, tytuły rozdziałów, podrozdziałów oraz stałe elementy struktury podręcznika, indeks, dyferencjały graficzne, a także system utrwalania i kontroli wiedzy i kwalifikacji uczniów (pytania, zadania, polecenia).

Jak powinna wyglądać praca z podręcznikiem?

Dobry podręcznik to nie tylko źródło wiedzy dla uczniów, ale także środek do rozwijania szeregu umiejętności, takich jak charakteryzowanie, argumentowanie, porównywanie, ocenianie, notowanie, planowanie oraz opis. Najczęstsze formy pracy z podręcznikiem to referowanie fragmentów, podkreślanie nieznanych wyrazów i zwrotów, wyjaśnianie podkreślonych pojęć z wykorzystaniem słownika (encyklopedii).